USA inwestują w ETF-y dla dzieci. Polska ma co się uczyć

Amerykańskie Trump Accounts to program, który zmienia sposób, w jaki Stany Zjednoczone podchodzą do edukacji finansowej i inwestowania dla najmłodszych obywateli.

Program uruchomiony 4 lipca 2025 r. przez Departament Skarbu USA wprowadza preferencyjne konta inwestycyjne dedykowane dzieciom, z domyślną inwestycją w niskokosztowe fundusze indeksowe — konkretnie w State Street SPDR Portfolio S&P 500 ETF, który odwzorowuje indeks 500 największych amerykańskich spółek. To nie jest przypadkowe. Wybór ETF-u zamiast gotówki czy obligacji sygnalizuje jasną strategię: od najmłodszych lat obywatele mają obserwować, jak funkcjonuje rynek kapitałowy i jak działa procent składany na długim horyzoncie czasowym.

Jak działa program Trump Accounts?

Konstrukcja Trump Accounts opiera się na trzech filarach: dostępności, edukacji i niskokosztowości.

Dzieci urodzone między 1 stycznia 2025 r. a 31 grudnia 2028 r. otrzymają jednorazową wpłatę federalną w wysokości 1000 USD, pod warunkiem spełnienia wymogów (obywatelstwo USA, numer Social Security). Inne osoby mogą wpłacać na konto dziecka do 5000 USD rocznie, a pracodawca może zasilić konto pracownika do 2500 USD rocznie — przy czym ta kwota wlicza się do limitu 5000 USD i nie zwiększa dochodu podatkowego pracownika.

Amerykańskie przepisy ograniczają inwestycje wyłącznie do funduszy lub ETF-ów, które:

• odwzorowują kwalifikowany indeks,
• nie stosują dźwigni finansowej,
• pobierają roczne koszty nie wyższe niż 0,1% wartości inwestycji.

Poza State Street SPDR Portfolio S&P 500 ETF, Departament Skarbu wskazał cztery dodatkowe niskokosztowe fundusze indeksowe dostępne w kolejnych miesiącach: iShares Core S&P 500 ETF, Vanguard Total Stock Market ETF, State Street SPDR Portfolio S&P 1500 Composite Stock Market ETF oraz iShares Core Total U.S. Stock Market ETF.

Fundusz	Typ indeksu	Roczne koszty
State Street SPDR Portfolio S&P 500 ETF	500 największych spółek	do 0,1%
iShares Core S&P 500 ETF	500 największych spółek	do 0,1%
Vanguard Total Stock Market ETF	Cały rynek akcji USA	do 0,1%
State Street SPDR Portfolio S&P 1500 Composite	1500 spółek	do 0,1%
iShares Core Total U.S. Stock Market ETF	Cały rynek akcji USA	do 0,1%

Edukacja finansowa wbudowana w program

Co wyróżnia Trump Accounts od zwykłych kont oszczędnościowych, to wbudowana edukacja finansowa. Aplikacja programu zawiera moduły dotyczące oszczędzania, inwestowania, procentu składanego, dywersyfikacji i roli rynku kapitałowego w finansowaniu firm. Dziecko nie tylko obserwuje, jak rosną pieniądze, ale uczy się, dlaczego rosną — jakie mechanizmy stoją za wzrostem wartości portfela.

To podejście ma długoterminowy wymiar. Dziecko, które w wieku kilku lat otrzyma 1000 USD i będzie obserwować jego wzrost przez 15–20 lat, nauczy się naturalnie myśleć o inwestowaniu jako o narzędziu budowania bogactwa. Zamiast paniki na rynku lub poszukiwania szybkich zysków, nabierze intuicji dotyczące volatilności i siły długoterminowego inwestowania.

Polska: świadczenia zamiast inwestycji

Polska ma rozbudowany system wsparcia rodzin. Rodzina 800+, Dobry Start czy Aktywny Rodzic wspierają bieżące potrzeby finansowe rodzin — ale to są transfery, nie mechanizmy długoterminowego inwestowania na rynku kapitałowym.

Bliżej funkcji oszczędnościowej są rodzinne obligacje skarbowe dla beneficjentów 800+ oraz Konto Mieszkaniowe, dostępne od 13. roku życia. Pozwala ono korzystać z premii państwowej przy systematycznym odkładaniu środków, ale jest to produkt celowy — związany z zakupem mieszkania lub budową domu, a nie rachunek inwestujący w akcje czy ETF-y.

IKE i IKZE są dostępne od 16. roku życia, ale dla małoletnich wpłaty są możliwe wyłącznie wtedy, gdy uzyskują dochody z pracy na umowie o pracę i tylko do wysokości tych dochodów. W praktyce oznacza to, że większość dzieci nie może korzystać z tych instrumentów. PPK również nie jest rozwiązaniem dla dzieci — to program pracowniczy powiązany z zatrudnieniem, a osoby poniżej 18. roku życia nie spełniają definicji osoby zatrudnionej na potrzeby PPK.

OKI: szansa, którą zmarnowano

Wątek dziecięcego inwestowania pojawił się przy okazji prac nad Osobistymi Kontami Inwestycyjnymi. PFR proponował w konsultacjach, aby umowę OKI można było zawierać także w imieniu nieletniego — co pozwoliłoby rodzicom i opiekunom budować portfel inwestycyjny dziecka oraz uczyć je inwestowania od najmłodszych lat.

Ministerstwo Finansów tej propozycji jednak nie uwzględniło. W obecnym kształcie umowę o OKI będzie mogła zawrzeć wyłącznie osoba pełnoletnia. Sejm uchwalił ustawę o OKI 3 lipca 2025 r., a konta mają wystartować 1 stycznia 2027 r. i być oferowane przez banki, domy maklerskie, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne oraz dobrowolne fundusze emerytalne — ale bez możliwości otwarcia konta dla dziecka.

Lekcja ze Szwecji

Dla porównania, szwedzkie ISK (Individuellt sparande), wprowadzone w 2012 r., jest dostępne dla osób w każdym wieku — może więc służyć także jako forma oszczędzania dla dzieci. Jego popularność wynikała nie tylko z preferencji podatkowych (zamiast podatku od faktycznych zysków inwestor płaci uproszczony roczny podatek od hipotetycznego dochodu wyliczanego od wartości aktywów), ale także z prostoty, cyfrowej dostępności i niskich barier wejścia.

To właśnie ta lekcja wydaje się najważniejsza dla Polski. Samo stworzenie kolejnego świadczenia lub podatkowego opakowania nie wystarczy, jeśli nie powstanie prosty, tani i zrozumiały mechanizm długoterminowego inwestowania dla najmłodszych. Trump Accounts i ISK pokazują, że kluczowe są trzy elementy: dostępność (możliwość otwarcia konta dla dziecka), niskokosztowość (ETF-y z opłatami poniżej 0,1%) oraz edukacja wbudowana w produkt.

Co to oznacza dla polskich inwestorów?

Polska rodzina, która chce inwestować dla dziecka, musi dziś sięgać po rozwiązania nieoficjalne — kupować ETF-y na własne nazwisko, obligacje skarbowe lub czekać na OKI dla dorosłych. Brakuje prostego, legalnego i zachęcającego mechanizmu, który byłby dedykowany najmłodszym inwestorom.

Doświadczenie USA i Szwecji sugeruje, że polska reforma powinna zmierzać w kierunku: (1) umożliwienia rodzicom otwarcia konta inwestycyjnego dla dziecka, (2) ograniczenia dostępnych produktów do niskokosztowych ETF-ów indeksowych, (3) wbudowania edukacji finansowej w interfejs aplikacji, (4) zniesienia barier wejścia (brak minimalnych wpłat lub bardzo niskie minimalne wpłaty).

Do czasu, aż Polska wprowadzi taki program, rodziców zainteresowanych długoterminowym inwestowaniem dla dzieci czekają mniej wygodne, ale dostępne rozwiązania — od obligacji skarbowych, przez ETF-y kupowane na własne nazwisko, po czekanie na OKI w 2027 r. i jego ewentualną przyszłą rozbudowę o możliwość kont dla nieletnich.