Fundusze indeksowe: polska rezerwa kapitału czeka na zmianę

Polska ma ponad 476 miliardów złotych w funduszach inwestycyjnych, ale większość tej rezerwy kapitału siedzi w bezpiecznych obligacjach zamiast rosnąć w akcjach — to paradoks, który prezes Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami Małgorzata Rusewicz postrzega jako punkt wyjścia, a nie porażkę.

Napływy rosną, ale gdzie trafiają?

Wartość aktywów pod zarządzaniem funduszy inwestycyjnych systematycznie rośnie. Na koniec czerwca 2026 roku wyniosła już 476 miliardów złotych. To pozytywny sygnał — Polacy coraz chętniej inwestują zamiast trzymać pieniądze na depozytach. Jednak struktura tych napływów budzi pytania.

Fundusze dłużne przyciągają znacznie więcej inwestorów niż akcyjne. Trend ten nie jest specyficzny dla Polski — podobnie wygląda na innych rynkach europejskich. Jednak różnica w zwrotach jest uderzająca. W drugiej połowie 2025 roku średnia stopa zwrotu funduszy polskich obligacji skarbowych wyniosła około 4,4 procent, podczas gdy fundusze akcji polskich osiągały średnio blisko 10 procent. Mimo tego wyraźnie lepszego wyniku fundusze akcyjne nie przekonują większej liczby inwestorów.

Dlaczego Polacy wybierają obligacje zamiast akcji?

Przyczyny są złożone i sięgają głębiej niż sama awersja do ryzyka. Małgorzata Rusewicz wskazuje na trzy główne czynniki:

1. Ograniczony apetyt na ryzyko

Badania pokazują, że Polacy mają naturalnie niski apetyt na ryzyko. Wielu inwestorów świadomie wybiera niższą stopę zwrotu w zamian za większe poczucie bezpieczeństwa. To nie jest irracjonalność — to świadomy wybór wartości psychologicznej nad maksymalizacją zysku.

2. Wymogi regulacyjne MiFID

Instytucje finansowe są zobowiązane badać wiedzę, doświadczenie, cele inwestycyjne i akceptowany poziom ryzyka klientów. Jeśli z takiego badania wynika, że klient oczekuje niskiego poziomu ryzyka, instytucja nie może proponować mu bardziej agresywnych produktów. To naturalne prowadzi do większej popularności funduszy dłużnych — regulacje chronią klientów, ale jednocześnie ograniczają dostęp do potencjalnie bardziej dochodowych rozwiązań.

3. Nieufność do rynku kapitałowego

Wielu Polaków ma ograniczone zaufanie do rynku kapitałowego. Historia, doświadczenia poprzednich pokoleń i brak edukacji finansowej w szkołach tworzą kulturę ostrożności, która jest trudna do zmiany w krótkim terminie.

Projekt OKI: szansa na zmianę

Jednym z konkretnych narzędzi mających zmienić sytuację jest projekt OKI (Obligacyjny Krajowy Instrument) — produkt ze zwolnieniem z podatku Belki. To efekt wieloletnich dyskusji prowadzonych przez rynek z regulatorem. Dyskusja nad OKI trwała dwa do trzech lat, co pokazuje, jak długo zajmuje wprowadzenie zmian na rynku kapitałowym.

Z perspektywy instytucji finansowych OKI jest rozwiązaniem skomplikowanym operacyjnie. Jednak dla klienta powinno być proste i czytelne. Klient musi od razu wiedzieć, że produkty oferowane w ramach OKI korzystają ze zwolnienia z podatku Belki, i musi mieć przejrzystą informację o stanie rachunku i wynikach inwestycji.

Co to oznacza dla inwestora?

OKI to konkretny przykład tego, że rynek się zmienia. Projekt pokazuje, że regulatorem zajmuje się tym, czy dotychczas nie był zbyt zachowawczy. Polska obserwuje bardziej rozwinięte rynki (takie jak holenderski) i uczy się, że komunikacja o możliwościach inwestycyjnych i nowoczesne kanały dotarcia do klientów nie stanowią zagrożenia — wręcz przeciwnie, wspierają zdrowy rozwój rynku.

Kto powinien promować rynek kapitałowy?

Prezes Rusewicz uważa, że odpowiedzialność nie powinna spoczywać wyłącznie na instytucjach finansowych. Po Forum Funduszy w Nałęczowie dziesięć organizacji podpisało wspólny list do ministra finansów, domagając się aktywnego wsparcia ze strony państwa.

Gdyby Polska miała dziś kilkanaście milionów aktywnych inwestorów na rynku kapitałowym, dyskusja o strategicznych wyzwaniach gospodarki wyglądałaby zupełnie inaczej. Promocja rynku kapitałowego leży w dobrze rozumianym interesie państwa — nie chodzi wyłącznie o edukację finansową w szkołach, ale także o obecność informacji w przestrzeni publicznej i mediach.

Warto pokazywać, że przeciętny Polak może ulokować nawet 100 tysięcy złotych w różnych instrumentach rynku kapitałowego i skorzystać z preferencji podatkowych. To znacznie atrakcyjniejsza perspektywa niż pozostawienie środków na depozytach bankowych, które oferują niewielkie zyski, dodatkowo pomniejszane o podatek od zysków kapitałowych.

Rola komunikacji i edukacji

Dobry przykład to Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK). Odpowiednia komunikacja przyniosła efekty — użytkownicy aplikacji mogą na bieżąco obserwować wzrost wartości swoich oszczędności, porównywać je z wpłatami i coraz częściej interesują się także IKE czy IKZE. To system naczyń połączonych, gdzie jedno rozwiązanie napędza zainteresowanie innymi.

Jednocześnie instytucje finansowe mają jeszcze sporo do zrobienia. Często nadmierna ostrożność działów compliance i prawników powoduje, że komunikacja z klientem jest zbyt zachowawcza. Zachowując wszystkie wymogi regulacyjne, powinniśmy jednak nauczyć się mówić o inwestowaniu odważniej i bardziej przystępnie.

Zmiana perspektywy regulatora

Widać zmianę świadomości po stronie nadzorcy. Polska analizuje doświadczenia bardziej rozwiniętych rynków i zastanawia się, czy dotychczas nie była zbyt zachowawcza. To rozsądne podejście — rynek powinien rozwijać się zarówno dzięki inicjatywie biznesu, jak i dzięki otwartości regulatora.

Przez długi czas państwo próbowało zbyt mocno chronić obywateli przed nimi samymi. Oczywiście ochrona inwestora jest potrzebna, jednak miejscami posunięto się zbyt daleko. Na szczęście dziś widać zmianę filozofii — coraz częściej nowe rozwiązania tworzone są z myślą o tym, aby rynek mógł się rozwijać, bo przynosi to korzyści wszystkim jego uczestnikom.

Podsumowanie: odwaga do zmian

Polski rynek kapitałowy stoi przed kluczowym momentem. Mamy 476 miliardów złotych w funduszach, rosnące zainteresowanie inwestowaniem, ale wciąż zbyt konserwatywną strukturę portfeli. Zmiana wymaga wspólnego wysiłku: edukacji, odważniejszej komunikacji instytucji finansowych, wsparcia ze strony państwa i otwartości regulatora na innowacje.

Projekty takie jak OKI pokazują, że zmiana jest możliwa — wymaga tylko czasu i konsekwencji. Rynek kapitałowy potrzebuje odwagi do wprowadzania zmian, ale ta odwaga powinna być wsparta edukacją i bezpieczeństwem inwestora.